TYT matematik problemlerinde tablo mu, şema mı?

Problemi okuduktan sonra kalemini önce başlık yazmak için kullan. Sayfaya “önce ve sonra”, “aynı büyüklükte paylar” ya da “gidilen ve kalan yol” yazabiliyorsan çizeceğin şeklin ne anlatacağını seçmişsindir. Bu seçim, sorunun sonunda hangi sayıları toplayabileceğini ve hangilerini ayrı tutacağını da belirler. “Bilet” kelimesiyle karşılaştığında problemde anlatılan değişime bak. Bazen biletlerin fiyatı, bazen de satılanların elde kalanlara oranı sorulur.

Hangi gösterim hangi bilgiyi yanında tutar?

Sözel ipucu	Kullanabileceğin gösterim	Çizmeden önce sor
Bir bütün eşit büyüklükte paylara ayrılmış	Oran çubuğu	Bildiğim miktar payların toplamına mı, farkına mı karşılık geliyor?
Aynı grupların başlangıç ve son durumları verilmiş	Satır ve sütunları adlandırılmış tablo	Hangi olay hangi hücreyi değiştiriyor?
Bir nesne yola çıkıyor, dönüyor ya da başka bir nesneyle karşılaşıyor	Yönleri işaretlenmiş yol şeması	Başlangıç, varış ve dönüş noktaları nerede?

Başlığı koyduktan sonra metindeki bir cümleyi çizimine aktar. Kalan bilgilerin nereye gideceğini göremiyorsan çizimi büyütmeden modelini değiştir. Örneğin yalnızca öğrenci ve tam bilet sayılarını karşılaştırırken oran çubuğu yeterli olabilir. Bilet türleri için farklı fiyatlar da verilirse fiyat, adet ve geliri ayıran bir tablo daha rahat okunur. TYT matematikte denklem kurarken kullandığın bilinmeyeni de tanımla. Kâğıda yazdığın harfin bilet adedini mi yoksa bilet başına ücreti mi temsil ettiği belli olsun.

Örnek 12 haftalık plan

1–4. hafta

Oran çubuğunda önce farkı bul.

Bir kitaplıkta yalnızca öykü ve şiir kitapları var. Öykü kitaplarının sayısının şiir kitaplarının sayısına oranı 5’e 3 olsun. Öykü rafında 14 kitap fazlaysa kitaplıkta toplam kaç kitap vardır? Öykü için yan yana 5 eşit kutu, hemen altına şiir için aynı büyüklükte 3 kutu çiz. Satırları soldan hizala. Üst satırda dışarıda kalan 2 kutu, sorudaki 14 kitabı gösterir. Her kutu 7 kitaptır. Toplam 8 kutu bulunduğuna göre kitaplıkta 56 kitap vardır.

Kontrol için kutuları yeniden saymak yerine sonucu metne geri götür. Öykülerin sayısı 35, şiirlerin sayısı 21. Hem aradaki fark 14 hem de sayıları 7’ye böldüğünde verilen oran geri geliyor. Eğer soruda “14 kitap fazla” yerine “toplam 56 kitap” verilseydi başlangıçta alt ve üst satırdaki bütün kutuları sayardın. Metindeki tek bir sözcüğün çubuk üzerinde hangi kısmı değiştirdiğini göster. Oran ve kesir problemlerinde 15 dakikalık bir çalışmayı çubuk çizmeye ayır. Sonra aynı durumu fark yerine toplam vererek sor. Çubuklar aynı kalırken bildiğin miktarı gösteren bölümün nasıl değiştiğini işaretle.

5–8. hafta

Tuz kütlesini sabit tutup yeni oranı bul.

Bir kapta kütlece %20 tuz içeren 150 gram tuzlu su olsun. Kaba 50 gram saf su ekleniyor. Kapta su ve tuzun tamamı kaldığında son karışımda tuz yüzdesini bulmak için önce “değişmeden kalan ne?” diye sor. MEB’in yüzde ve karışım fasikülünde bileşenin kütlece oranı, bileşen kütlesinin toplam kütleye bölünmesiyle bulunur. O hâlde yüzdeleri ayrı ayrı toplamak yerine kütleleri aynı birimle yan yana getir.

Durum	Tuz kütlesi	Su kütlesi	Toplam kütle
Başlangıç	30 gram	120 gram	150 gram
Eklenen	0 gram	50 gram	50 gram
Son durum	30 gram	170 gram	200 gram

Son satırda 30 gram tuz, 200 gram karışımın %15’idir. Saf su eklenince kütle artarken tuz yüzdesinin düşmesini beklerdin. Bulduğun değer bu beklentiyi karşılıyor. Çözümü daha sonra yeniden kurabilmek için yanlış defterine yalnızca boş sütun başlıklarını ve “Hangi sütun sabit kaldı?” sorusunu geçir.

Bilet ve karışım problemlerini tabloda çöz. Bilette adetle birim fiyatı çarparak geliri bulursun. Karışımda aynı birimle ifade edilen kütleleri toplarsın. Her tablonun altına hangi sütunların neden toplanabildiğini yaz.

9–12. hafta

Hareket problemlerinde başlangıç yerini ve yönü çizgi üzerinde belirt. Dönüşlü bir soruda önce gidişle dönüşün yol uzunluklarını ayrı yaz. Yolun bir kısmı yeniden geçilmişse alınan toplam yola o kısmı tekrar ekle. Şemayı kapatıp yalnızca notlarına bakarak aynı yolculuğu anlat.

Sınava son 4–8 hafta kala

Bu aralık çalışmanın ortasına denk gelirse o haftanın alıştırmalarından birini denemedeki problemle değiştir. Denemede çözümü yarıda kalan soruya başka bir gösterimle dön. İlk çizimle yenisini yan yana koyup hangi ilişkinin görünür hâle geldiğini yaz. İlk gösterim zaten işe yarıyorsa sonraki denemede o çizimi daha az işaretle okunur tutmayı dene.