Sınav kaygısı yükseldiğinde soruya nasıl dönersin?

Kitapçığı açınca aklından “Ya süre yetmezse?” geçebilir. O anda çözebileceğin şey, sınavın tamamının nasıl geçeceği sorusu kadar büyük olmak zorunda mı? Önündeki paragrafta senden ne istendiğini bulmakla başla. Kaygı sürerken de bu kadar küçük bir karar verebilirsin. Deneme, kendi dönüş yolunu sınavdan önce denemen için iyi bir fırsat.

Kaygının başladığı anı bul

Son denemeyi düşün. Tam olarak nerede koptun? Matematikte sayfayı çevirince mi, yan sıradan kalem sesi duyunca mı, saati görünce mi? “Türkçem kötüydü” dersen elinde koca bir ders kalır. “Yanımdaki sayfayı çevirdi, ben de paragrafın sonunu acele okudum” dersen üzerinde çalışabileceğin anı bulursun.

O anı yazarken duyduğun ya da gördüğün şeyle ona verdiğin anlamı ayır. Sayfanın çevrildiğini duydun. Arkadaşının senden ileride olduğu ise aklından geçen bir yorum. Hangi soruda olduğunu ve nasıl çözdüğünü bilmiyorsun. Yusufeli İlçe Millî Eğitim Müdürlüğünün sınav önerileri, kaygıyı tanıyıp akla gelen düşünceyi sorgulamayı öneriyor. Sen de “Şu an ne biliyorum, neyi tahmin ediyorum?” diye sorabilirsin.

Soruya dönmek için kendine kısa bir yönerge ver

Takıldığın an	Kendine söyleyebileceğin cümle	Hemen yapabileceğin iş
Paragrafı bitirdin, ne okuduğunu hatırlamakta zorlanıyorsun.	“Benden yazarın görüşünü istiyor.”	Yazarın kendi yorumunu kattığı ifadeyi bul.
Matematik sorusunun ortasında sonucu düşünmeye başladın.	“Aranan büyüklüğü yazabilirim.”	Bulman istenen büyüklüğü ve verilen birimi yan yana yaz.
Saate baktıktan sonra aynı seçeneği tekrar okuyorsun.	“Bu soruya geri dönebilirim.”	Soruyu kitapçıkta ayırt edeceğin biçimde işaretle, sonraki sorunun kökünü oku.

Cümleni seçerken kendi sesinle söyleyebileceğin bir ifade bul. “Harika geçecek” sana uzak geliyorsa daha sade konuş. “Şimdi verilenleri yazacağım” sözünü yerine getirip getirmediğini kâğıdın üzerinde görebilirsin. Dönüşü denediğinde aklın yine süreye kayarsa önündeki satırdan devam et. Amacın, dikkatinin her dağılışında kullanabileceğin tanıdık bir işe sahip olmak.

Denemeden önce geçişi prova et

Çalışırken daha önce yarım bıraktığın bir problem seç. Çözümü kapat, soru kökünü oku ve yapabildiğin yere kadar ilerle. Takıldığında kalemi gevşekçe tut, sandalyede rahat bir konum al ve sana rahat gelen ritimde nefes alıp ver. Ardından kendine seçtiğin kısa yönergeyi söyle. Kelimeleri hatırlamak bile seni sorudan uzaklaştırıyorsa yönergeyi kısalt. “Neyi arıyorum?” bazen başlamak için yeter.

Evde rahatça çözdüğün bir soruyu denemede boş bırakınca bu ayrım özellikle işe yarar. Soruyu sonradan çözerken sana hangi bilginin gerektiğini not et. Bilgiyi hatırladığın hâlde denemede soruyu okumayı yarıda bıraktıysan bu kez okuma anındaki düşünceyi de yaz. Deneme analizinde konu eksiğine bir tekrar görevi, dikkatinin dağıldığı ana ise deneyebileceğin bir dönüş cümlesi ver.

Sınavdan sonra konuşmanın zamanını sen seç

Kapıdan çıkar çıkmaz cevap karşılaştırmak seni hâlâ sınavdaymış gibi hissettiriyorsa arkadaşına neye ihtiyacın olduğunu söyle. “Ben biraz yürümek istiyorum, bu soruyu sonra konuşalım” demen yeterli. Evdekiler sonucu merak ediyorsa neyi paylaşacağını önceden seçebilirsin. Netini anlatmak istediğin günler de olur, yalnızca güçlük çektiğin bir anı anlatmak istediğin günler de.

Kendine ayırdığın zamanda şu soruya dön. “Bugün ne yaptığımda tekrar okuyabildim?” Kitapçıkta çizdiğin bir ok, yeniden kurduğun bir denklem ya da sonraya bıraktığın sorunun yanına koyduğun işaret cevap olabilir. İşe yarayan hareketi sakla. Seni daha da oyalayan bir hareket olduysa bir sonraki denemede onu değiştir. Kenara düşeceğin kısa bir not işini görür. Mesela “İşlemi silip baştan yapmak beni oyaladı, arananı kâğıtta görünce devam ettim” diyebilirsin. Bu cümleyi gelecek denemeden önce okuduğunda, zorlandığın yerde deneyebileceğin hareketi kendi deneyiminden hatırlarsın.

Desteğe ihtiyaç duyduğunu nasıl anlatırsın?

Kaygı sık sık uykunu bölüyor, derse girmeyi ya da günlük işlerini sürdürmeyi güçleştiriyorsa güvendiğin bir yetişkinle, okulunun rehber öğretmeniyle veya bir sağlık uzmanıyla konuşabilirsin. Destek istediğin görüşmeye yaşadığın somut bir anı götür. “Evde çözebildiğim paragrafı denemede okuyamıyorum. Saate baktıktan sonra ne yapacağımı birlikte çalışabilir miyiz?” diye başlayabilirsin.

Bu konuşmada işine yarayan yardımı da tarif edebilirsin. Öğretmeninden bir deneme sayfasıyla o anı canlandırmasını, bir yakınından da eve geldiğinde önce seni dinlemesini iste. Karşı tarafın hangi tür yardıma ihtiyacın olduğunu tahmin etmesi böylece senin için ek bir yük hâline gelmez.