Matura pisemna z polskiego: trzy rodzaje pracy z tekstem

Połóż obok siebie polecenia

Weź z informatora trzy polecenia: do notatki syntetyzującej, do zadania z testu historycznoliterackiego i do wypracowania. Pod każdym zapisz, na jakiej podstawie możesz odpowiedzieć. Przy notatce będą to oba teksty z arkusza. Przy zadaniu o literaturze może być potrzebny podany fragment i wiedza o całym dziele. Do wypracowania wybierzesz lekturę obowiązkową, inny utwór literacki i konteksty odpowiednie do problemu. Informator CKE z języka polskiego

Taki podział pozwala lepiej wykorzystać czas przeznaczony na naukę. Kto sprawnie opowiada losy bohaterów, może wciąż mieć trudność z zestawieniem dwóch artykułów. Kto zna pojęcia historycznoliterackie, może zgubić się dopiero wtedy, gdy trzeba zbudować z nich argument. Przy rozpisywaniu powtórek nazwij czynność, którą chcesz przećwiczyć, np. „wyjaśnię różnicę między stanowiskami autorów”. Sam zapis „polski” nie podpowie ci, od czego zacząć. Dodaj obok krótki warunek zakończenia pracy, choćby „potrafię wskazać zdanie w każdym tekście, które uzasadnia moją notatkę”. Łatwiej wtedy zdecydować, co przenieść na kolejną sesję.

Napisz notatkę o wspólnym problemie

Wyobraź sobie dwa krótkie teksty o dawnym dworcu. Autorka pierwszego przekonuje, że zachowanie budynku ułatwia mieszkańcom przywoływanie wspólnych przeżyć. Autor drugiego opisuje dworzec po remoncie. Uważa, że mimo zachowanej fasady pamięć miejsca zanika, odkąd przestali się tam spotykać pasażerowie. Jeśli polecenie dotyczy związku miejsca z pamięcią, samo stwierdzenie, że oboje piszą o dworcu, nie wystarczy.

Najpierw zapisz oba stanowiska osobno. Potem podkreśl różnicę: dla autorki budynek wspiera pamięć, dla autora sama jego obecność to za mało. Początek własnej notatki możesz sprawdzić na takim zdaniu: „Autorzy wiążą pamięć mieszkańców z dawnym dworcem, lecz różnie oceniają znaczenie zachowania budynku”. Dalsza część powinna wyjaśniać tę różnicę słowami zgodnymi z tekstami. Zanim zakończysz, wróć do polecenia i sprawdź, które informacje rzeczywiście dotyczą wspólnego problemu. Na egzaminie przestrzegaj też wskazanej długości wypowiedzi.

Ucz się historii literatury na fragmentach

Wybierz z materiałów CKE krótki fragment znanego utworu. Zakryj odpowiedź. Zaznacz słowo, obraz, cechę wypowiedzi lub decyzję bohatera, na podstawie której potrafisz coś wyjaśnić. Dopiero do tego szczegółu dopasuj termin. Gdy ćwiczysz np. na Bogurodzicy, zauważ, do kogo zwracają się mówiący i o co proszą. Samo rozpoznanie średniowiecza nie objaśnia jeszcze, w jaki sposób skonstruowana jest prośba.

Otwórz następnie inne zadanie dotyczące tej samej epoki. Jeżeli zmienił się tekst, sprawdź, czy potrafisz uzasadnić odpowiedź nowym szczegółem. Zapis „średniowiecze — religijność” przyda się do uporządkowania materiału, ale wróć potem do konkretnych słów. W powtórkach rozłożonych w czasie zachowaj sam fragment i pytanie. Termin odkryj dopiero po własnej odpowiedzi.

Sprawdź, co kontekst wnosi do argumentu

Przy temacie o odpowiedzialności osoby sprawującej władzę możesz wykorzystać decyzję Kreona w Antygonie. Przywołaj sprzeciw Antygony i zastanów się, dlaczego król uznaje go za zagrożenie. Jako kontekst rozważ konflikt tragiczny. Napisz, jakie racje pozostają w napięciu i co król traci z oczu, gdy broni publicznego zakazu. W ten sposób pojęcie pomaga zinterpretować konkretny wybór.

Przeczytaj własny akapit na głos. Jeżeli jego ostatnie zdanie brzmi jedynie „jest to przykład konfliktu tragicznego”, zapytaj, co z tego wynika dla odpowiedzialności Kreona. Spróbuj wrócić do działania postaci i jego skutków. Możesz też odrzucić kontekst, który rozszerza temat na tyle, że akapit przestaje odpowiadać na pytanie. O wymaganiach wobec całego egzaminu przeczytasz w przewodniku maturalnym.

Przykładowy plan

Najpierw opracuj notatkę z pary nieznanych wcześniej tekstów. Podczas poprawy sprawdź relację między autorami i wytnij własny komentarz, jeśli zajmuje miejsce potrzebne na ich stanowiska. Przy kolejnym podejściu wróć do lektury, zaznacz fragment i odpowiedz na pytanie historycznoliterackie. Zapisz, na którym szczególe oparło się uzasadnienie.

Dłuższe spotkanie z polskim przeznacz na wypracowanie. Zanim zaczniesz pisać, sformułuj argument i dopisz do niego funkcję kontekstu. Zostaw w zeszycie oddzielne miejsca na uwagi do każdej pracy. Dzięki temu po tygodniu zobaczysz, czy następnej próby wymaga skracanie notatki, rozpoznawanie zjawiska w tekście czy doprowadzenie argumentacji do wniosku.