Nghe VSTEP: bắt chi tiết và suy ra thái độ người nói

Nghe để trả lời một câu hỏi cụ thể

Bạn nghe rõ tên một phòng học, khoanh ngay, rồi mới nhận ra người nói vừa thông báo chuyển buổi học sang phòng khác. Lỗi ở đây không hẳn do thiếu từ vựng. Bạn đã nhận ra một chi tiết thật, nhưng chi tiết ấy là kế hoạch ban đầu, còn câu hỏi muốn biết địa điểm cuối cùng. Khi luyện ở nhà, trước lúc bật âm thanh, hãy viết một từ chỉ loại thông tin cần tìm: nơi đến, nguyên nhân, người phụ trách hay hành động tiếp theo.

Theo định dạng VSTEP của Trường Đại học Ngoại ngữ, ĐHQGHN, người thi có thể gặp thông báo hoặc hướng dẫn ngắn, hội thoại và bài nói dài. Phần nghe khai thác cả chi tiết, ý chính, thái độ và thông tin suy ra từ lời nói. Vì vậy, một đoạn ghi âm có thể được dùng lại với câu hỏi khác để xem bạn hiểu quan hệ giữa các ý hay chỉ nhận ra vài từ quen thuộc.

Tách kế hoạch cũ khỏi việc cần làm ngay

Thử đọc thành tiếng thông báo tự dựng này rồi nhờ bạn học đọc lại mà không cho xem chữ: “The workshop was meant to start in the library, but that room is being painted. The main hall is already booked, so please meet in the studio instead.” Nếu câu hỏi là “Where should the group go?”, địa điểm được yêu cầu là studio. Thư viện là nơi dự kiến ban đầu nhưng đang sơn, còn hội trường đã có người đặt. Cả hai đều là địa điểm có thật trong thông báo nhưng không phải nơi được yêu cầu tới.

Trong lượt chữa, đánh dấu cụm nói về dự định ban đầu và từ chỉ sự thay thế. Nếu bỏ từ “instead”, câu vẫn nhắc tới studio nhưng dấu hiệu thay đổi kém rõ hơn. Tự đổi câu hỏi thành “Which room is already booked?” rồi nghe lại. Cùng một đoạn, đáp án lần này lại là hội trường. Bài tập này cho thấy vì sao chép danh sách các địa danh mà không ghi vai trò của chúng thường chưa đủ.

Thái độ phải có bằng chứng trong lời đáp

Hãy nghe câu trả lời tự dựng: “The plan sounds promising. I’d like to see how it works in a smaller group first.” Người đáp nhận xét tích cực về kế hoạch, đồng thời muốn thử ở quy mô nhỏ. Có cơ sở chọn thái độ “quan tâm nhưng thận trọng”. Chọn “hoàn toàn phản đối” sẽ bỏ mất lời khen ở đầu, còn chọn “sẵn sàng triển khai ngay” sẽ bỏ mất điều kiện ở cuối.

Ngữ điệu hỗ trợ việc hiểu, nhưng một giọng nói nhỏ không tự động mang nghĩa thất vọng. Khi chữa, hãy ghi cụm từ chứng minh thái độ và thử tìm một cách hiểu khác. Nếu cả hai cách hiểu đều hợp với đúng một từ riêng lẻ, mở rộng phạm vi nghe sang câu trước và câu sau. Đặc biệt chú ý người đang phản hồi ý của ai; nếu giảng viên trích lời người khác rồi đặt vấn đề, thái độ trong câu trích không nhất thiết là quan điểm của giảng viên.

Từ thông báo ngắn đến bài giảng dài

Với thông báo, ghi cặp “thông tin cũ — thông tin có hiệu lực”. Với hội thoại, chia giấy theo người nói và chỉ ghi nơi ý kiến thay đổi. Khi chuyển sang bài giảng, đừng cố giữ nguyên thói quen chép từng chi tiết. Hãy ghi câu hỏi trung tâm, mỗi ví dụ phục vụ ý nào và chỗ nào người nói chuyển sang giới hạn của kết luận. Nếu bài nói mô tả một nghiên cứu rồi nhắc mẫu khảo sát còn hẹp, phần sau đang giới hạn khả năng khái quát chứ không nhất thiết phủ nhận kết quả quan sát.

Nếu đọc tốt hơn nghe, tận dụng bản chép lời ở lượt chữa. Trước hết tự trả lời khi không nhìn chữ. Sau đó mở bản chép và chỉ ra đoạn âm mình đã bỏ qua. Đọc hiểu ngay khi nhìn chữ thường cho thấy bạn cần luyện nhận diện âm hoặc cụm nối trong lời nói; còn nếu đọc vẫn không hiểu quan hệ giữa các ý, hãy giải quyết từ vựng và lập luận trước khi tăng tốc độ nghe.

Kế hoạch mẫu

Ngày đầu thu 2 thông báo ngắn có thay đổi địa điểm rồi đổi bản ghi với bạn học. Hôm sau dùng một hội thoại: viết 1 câu hỏi chi tiết và 1 câu hỏi thái độ, yêu cầu người trả lời chỉ ra câu nói làm bằng chứng. Cuối tuần thử bài dài hơn và kiểm tra xem ghi chú có cho biết ví dụ thuộc luận điểm nào. Các con số trên chỉ dùng để tổ chức buổi luyện.

Chọn đoạn thường nghe nhầm, rồi dùng cách ôn cách quãng để hẹn ngày nghe lại trong lịch riêng. Trong lần chữa bài thi thử, so hai lỗi: nghe không ra âm và nghe ra nhưng chọn chi tiết sai vai trò. Nếu lỗi sau xuất hiện nhiều, đổi câu hỏi trên chính đoạn cũ trước khi tìm thêm bản ghi mới.