Ôn Văn tốt nghiệp THPT: chia buổi đọc và buổi viết

Dùng bài đã chấm để quyết định buổi sau luyện gì

Mở một bài làm gần đây, che phần cô giáo đã sửa và đọc riêng câu hỏi. Nếu câu hỏi yêu cầu tìm chi tiết mà câu trả lời chỉ nêu cảm nghĩ, hãy dành buổi tới cho thao tác tìm bằng chứng. Nếu đã chọn đúng hình ảnh nhưng viết một đoạn dài để kể chuyện xảy ra trước và sau đó, khâu tốn thời gian nằm ở phần giải thích. Khi sửa xong từng khâu, bạn mới biết nên lấy thời gian ở đâu để dành cho phần viết bài hoàn chỉnh.

Bạn có thể đối chiếu với đề Ngữ văn tham khảo do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố. Đọc rõ mỗi lệnh hỏi và sản phẩm cần viết trước khi đặt đồng hồ. Phần đọc hiểu, đoạn nghị luận về tác phẩm và bài bàn một vấn đề xã hội cần những cách dùng dẫn chứng khác nhau.

Tìm chi tiết để trả lời đúng lệnh hỏi

Thử đọc đoạn tự soạn sau. “Trời tạnh. Lan xếp áo mưa của mẹ lên ghế, vuốt lần nữa chỗ vai áo đã sờn. Tiếng nước từ mái hiên rơi từng giọt, chậm như bước chân người về muộn.” Nếu đề hỏi hành động nào cho thấy Lan chú ý đến sự vất vả của mẹ, hãy chọn động tác vuốt chỗ vai áo sờn. Câu “trời tạnh” tạo bối cảnh nhưng chưa đủ để chứng minh sự quan tâm ấy.

Nếu đề chuyển sang hỏi tác dụng của phép so sánh ở cuối đoạn, bạn phải đổi bằng chứng. Tiếng nước được so với bước chân về muộn. Nhịp chậm làm cảnh sân nhà gợi một cuộc chờ đợi và nối âm thanh bên ngoài với mối bận tâm của Lan. Chỉ viết “làm câu văn sinh động” thì người chấm chưa thấy bạn đọc đoạn nào. Cũng đừng khẳng định mẹ đang về ở ngoài cửa: đó là hình ảnh được gợi ra, văn bản chưa kể sự việc ấy.

Từ đọc hiểu sang đoạn nghị luận văn học

Giả sử yêu cầu là làm rõ tình cảm của Lan. Hãy viết một nhận xét có thể chứng minh, chẳng hạn “Lan để ý đến nỗi nhọc nhằn của mẹ qua một dấu vết rất nhỏ trên áo.” Sau chi tiết đã chọn, giải thích vì sao người kể nhấn vào chỗ vai sờn và động tác vuốt lại. Như vậy đoạn văn đã có phần phân tích. Nếu câu tiếp theo chỉ kể Lan xếp áo ở đâu rồi trời ra sao, bạn đang rời khỏi điều cần làm sáng tỏ.

Khi sửa, thử bỏ một câu thuật lại sự việc. Nếu mạch lập luận vẫn nguyên, có thể dành chỗ đó cho một nhận xét về cách viết. Nếu bỏ đi khiến người đọc không hiểu bạn đang nói đến hành động nào, giữ chi tiết nhưng kể gọn lại.

Đổi cách lập luận khi viết về vấn đề xã hội

Với chủ đề tự luyện “người trẻ thể hiện sự quan tâm trong gia đình thế nào”, đoạn truyện có thể gợi câu hỏi, nhưng không thay được lập luận. Hãy xét một chuyện cụ thể trong nhà: bạn muốn giúp người thân nhưng lại đoán thay điều họ cần. Bạn có thể lập luận rằng hỏi ý người thân trước khi bắt tay vào việc sẽ giúp mình tránh làm thay điều họ vẫn muốn tự làm. Thử xét trường hợp việc cần làm đã rõ, chẳng hạn cùng dọn sau bữa cơm; khi ấy chủ động bắt tay vào việc lại thiết thực hơn. Đoạn bàn giới hạn như vậy cho thấy người viết đã cân nhắc, thay vì chỉ kêu gọi sống tốt.

Kế hoạch mẫu

Đầu tuần dành 15 phút đọc đoạn truyện và xác định bằng chứng, 20 phút viết đoạn phân tích. Giữa tuần chuyển sang dàn ý nghị luận xã hội, giữ lại một ý kiến trái chiều để tự trả lời. Cuối tuần chọn một văn bản mới rồi viết trong thời gian đã dành cho buổi luyện. Ghi từng việc vào lịch riêng, có thể tham khảo cách lập kế hoạch tuần. Khi xem lại bài làm, đánh dấu thời điểm bạn ngừng viết để tìm ý: tuần sau hãy luyện đúng thao tác ấy trước khi kéo dài thời gian cả buổi.