AYT edebiyat ve tarih nasıl çalışılır?

Edebiyatta eseri ayırt ettiren ayrıntıyı bul

Bir kartın önüne “Tanzimat döneminde yazılmış bir tiyatro eseri” yaz. Arkasına Şair Evlenmesi yazdığını düşün. Kartı çevirdiğinde Vatan yahut Silistre aklına geldiyse dönem ve tür bilgisini doğru hatırladın. Asıl sorun karttaki ipucunun her iki esere de uyması. “Görücü usulü evliliği eleştiren komedi” diye eklediğinde hangi eserin sorulduğu belirginleşir. Şimdi cevabı sesli söyle ve kartın arkasına eserin yanına yazarını, Şinasi’yi ekle.

Namık Kemal’in Vatan yahut Silistre adlı eserinde ayırt edici ipucu olarak vatan sevgisini ve dram türünü kullan. Kartları ters çevirerek bu kez yazar adından oyuna, oyundan ipucuna git. Benzerliklerini de aklında tut. Soru yalnız dönemi ya da tiyatro türünü soruyorsa her iki kartta ortak olan bilgiyi kullanacaksın. Eserler arasındaki ayrımı OGM Materyal’in Tanzimat tiyatrosu özetinde kontrol edebilirsin.

Aynı yöntemi bir şiir sorusuna taşırken ipucunu metnin içinden seç. Dize sonlarındaki sesleri işaretle, söyleyen kişinin kime seslendiğini ve hangi sözcüklerin tekrarlandığını incele. Seçeneklerden biri sana tanıdık geliyorsa önce o seçeneği destekleyen dizeyi bul. Yalnız temayı hatırladığında benzer temalı bir şiire kayabilirsin. Hangi ifade seçiminde etkili olduysa onu kartına geçir.

Tarihte olay sırası ile belgeden çıkarımı ayır

Boş bir şeride Tanzimat Fermanı, Islahat Fermanı ve Kanun-ı Esasi’nin ilanını oluş sırasına göre yerleştir. Şeridin işlevi “hangisi daha önce?” sorusuna cevap vermek. Sonra ayrı bir kâğıda Tanzimat Fermanı’nın verginin gelire göre toplanmasıyla ilgili hükmünü kendi sözcüklerinle yaz. Bu kâğıdı açtığında bu kez “bu hükmün düzenlediği alan hangisi?” sorusuna cevap arıyorsun. İlgili hükmü ve olayların sırasını OGM Materyal’in tarih çalışma defterinden kontrol et.

Vergi örneğinde kendine yakın görünen iki yargı kur. “Kişinin gelirini dikkate alan bir vergi düzeni amaçlanıyor” cümlesini hükmün yanına yaz. “Herkes aynı tutarda vergi ödeyecek” cümlesinde ise “aynı tutarda” sözünün altını çiz. Hüküm geliri ölçüt alıyor. Eşit tutar fikrinin hangi ek varsayıma dayandığını böyle görebilirsin. Başka bir maddede de metnin sözünü ettiği hakkı veya görevi bulup kendi çıkarımınla yan yana getir.

Hatanın türüne göre tekrar seç

Soruda takıldığın yer	Tekrar görevin	Kendine soracağın soru
Eserin dönemini biliyor, yazarını karıştırıyorsun	Aynı dönemden eserleri ayırt eden ipucunu bul	Bu ipucu diğer esere de uyuyor mu?
Eseri biliyor, parçada kanıtı seçemiyorsun	Yargıyı destekleyen sözcüğü işaretle	Seçeneğim hangi dizeye dayanıyor?
Olayları tanıyor, sırada duraksıyorsun	Olay şeridini kapatıp yeniden kur	Hangisi diğerinden önce geliyor?
Olayı biliyor, hükmü geniş yorumluyorsun	Hüküm ile kendi çıkarımını yan yana yaz	Seçenekte fazladan hangi iddia var?

Yanlış defterinde “Tanzimat karıştı” yazdıysan o satırı açıp karışan şeyi adlandır. Oyun yazarlarını mı yer değiştirdin, yoksa vergi hükmünü başka bir fermana mı bağladın? Aynı dönem başlığını taşıyan bu kayıtların birinde eser kartını, diğerinde belgeyi ve olay şeridini açacaksın.

Örnek 12 haftalık plan

Aşağıdaki süreleri kendi okuma hızına göre ayarla. Dersleri aynı gün çalışırken çalışma sonunda her dersten neyi hatırlamak istediğini ayrı ayrı yaz.

1–4. hafta

Haftada 2 edebiyat oturumunda Tanzimat tiyatrosundan başlayıp oyunların türünü ve konusunu karşılaştır. Tarih için ayırdığın 2 oturumda Tanzimat ve Islahat fermanlarını zaman şeridine yerleştir. Her ferman için ders kaynağından bir hüküm seç. Hükmün hangi alanı düzenlediğini yazıp belge adını kapatarak yeniden hatırla.

5–8. hafta

Edebiyatta öykü ve roman parçaları seç. Anlatıcının hangi kişilerin düşüncelerini bildiğini metinde işaretle. Tarihte anayasal gelişmelerden bir olay seçip öncesine ve sonrasına komşu olayları yerleştir. Aralıklı tekrarında önceki haftadan bir eser kartına ve bir tarih hükmüne geri dön. Cevabını kaynakla karşılaştırıp hangi ipucunun işe yaradığını belirt.

9–12. hafta

Haftada 1 karma çalışma yap. Edebiyat sorularında metnin belirleyici sözcüğünü, tarih sorularında seçeneği destekleyen hükmü işaretle. Tahminle seçtiğin cevabı ertesi oturumda seçenekleri kapatarak yeniden gerekçelendir. Soru metninden hareket edebiliyorsan yeni bir parça aç. Eser ya da olay adında duruyorsan ilgili kartı yenile.

Sınava son 4–8 hafta

Bu dönem sınava kalan süreye göre önceki çalışmalarla örtüşebilir. O gün için planladığın karma çalışmayı bir branş denemesiyle değiştir. Deneme sonrasında aynı türden bir hata aramak için önceki kayıtlarını aç. Birbirine karışan eserleri birlikte oku, sırası karışan olayları aynı şeride yerleştir. Sonraki denemede ayrımı hangi metin ipucuyla yaptığını not et.