KPSS vatandaşlık ve güncel bilgiler nasıl çalışılır?

Vatandaşlık defterinde bir kuralı, güncel bilgiler defterinde bir olayı nasıl doğrulayacağını göster. İlkinde yetkiyi kimin kullandığını ve metindeki şartı yaz. İkincisinde habere konu olan gelişmeyi, yerini ve onu duyuran kurumu kaydet. Defterini açtığında her satır sana yanıtlayabileceğin küçük bir soru sorsun.

Yurttaşlıkta kurum, yetki ve şartı birlikte oku

ÖSYM’nin KPSS Lisans Kılavuzu, Genel Kültür testinde hukuk, anayasa, insan hakları ve idare konularına temel yurttaşlık bilgisi altında yer veriyor. Türkiye ve dünyaya ilişkin genel, kültürel ve sosyoekonomik konular için ayrı bir başlık açıyor. Çalışırken aynı ayrımı kullan. Bir güncel gelişmeyi anayasadaki görev dağılımıyla birlikte okuyabilirsin ama ikisine ayrı soru hazırla.

Yasama yetkisini çalışırken sayfaya bir kurum adı yazıp bırakmak kolaydır. Kartına önce “Türk milleti adına yasama yetkisini kim kullanır?” sorusunu yaz. Cevabına Türkiye Büyük Millet Meclisini ekle. Yanındaki karta yargı yetkisini koy. Anayasa metni bu yetkiyi Türk milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerin kullandığını söyler. İki kartta da aynı ifade geçiyor. Hangisini seçeceğini belirleyen kelimeyi yüksek sesle söyle. “Yasama” ile “yargı” yer değiştirince cevabın da nasıl değiştiğini gör.

Kartlarını yeni konularda aynı başlıklara sıkıştırma. Bir hakka ilişkin maddeyi okurken kimlerin bu haktan yararlandığına ve madde metninin hangi şartı aradığına bak. Şart bildiren kelimeleri kartın arkasında koru. Anlamından emin olamadığın sözcük varsa kenara işaret koy, cümlenin devamını oku ve ders kaynağındaki açıklamayla karşılaştır. Kendi cümlen, hükmün ne zaman uygulanacağını anlatacak kadar açık olsun.

Güncel bilgilerde haberin izini sür

Bir duyuruya bakarken sayfanın sahibiyle etkinliğin ev sahibini ayır. İstanbul İl Millî Eğitim Müdürlüğünün Kafkas Matematik Olimpiyatı duyurusu iyi bir alıştırma. Sonuçları duyuran kurum İstanbul’da, duyurunun anlattığı olimpiyat ise Maykop’ta. Başlığı kapatıp “Yarışma nerede gerçekleşti?” sorusunu cevapla. “Haberi kim yayımladı?” diye sorulduğunda ayrı bir cevap vermen gerektiğini fark edersin.

Tarihi not ederken haberin yayımlandığı günü olayın gerçekleştiği günden ayır. Bir kurum sonradan sonuç duyurusu yapabilir ya da daha önce paylaştığı bilgiyi güncelleyebilir. Kartına dönüp baktığında ilgilendiğin olayın hangi yıldaki etkinlik olduğunu görebilmelisin. Her yıl yinelenen bir yarışmayı çalışıyorsan iki duyuruyu yan yana aç. Birinin ev sahibiyle ötekinin sonucunu aynı karta taşıyıp taşımadığını kontrol et.

Elindeki metin	Önce hangi ayrıntıyı arayacaksın?	Tekrar sorusu nasıl kurulur?
Anayasa maddesi	Yetkiyi kullanan organ ve yetkinin adı	Aynı cümlede organı örtersem onu hangi fiilden çıkarırım?
Etkinlik duyurusu	Olayın yeri, yılı ve duyuruyu yapan kurum	Başlıktaki yer kurumun adresi mi, etkinliğin yapıldığı yer mi?
Sonuç haberi	Yarışmanın adı, dalı ve açıklanan sonuç	Başvuruyu anlatan duyuruyla sonucu bildiren metni hangi ifadeden ayırırım?

Bir haber kartını ilk kez açan bir arkadaşının neleri karıştırabileceğini düşün. Kartta yalnızca “olimpiyat” yazıyorsa spor organizasyonu mu, bilim yarışması mı olduğu belirsiz kalır. Yarışmanın tam adını ve dalını ekle. Sonra adı kapatıp dal ve yer bilgisinden olayı bulmayı dene. Karışıklık sürüyorsa yeni bir bilgi eklemeden önce sorunun dilini netleştir.

Önüne uzun bir güncel bilgi listesi geldiğinde önce kaynağını bulabildiğin haberleri seç. Yalnızca bir şehir adının yazılı olduğu satırı o hâliyle ezberlemek seni aynı şehirdeki başka bir olaya götürebilir. Birincil duyuruyu bulunca şehir adının yanına olayı tanıtan fiili ekle. Düzenlendi mi, aday gösterildi mi, sonuç mu açıklandı? Kaynakta hangi aşamanın anlatıldığını işaretle. Henüz doğrulayamadığın kaydı ayrı tut, ulaşabildiğin asıl duyuruyla tamamla.

Örnek plan

Anayasa metnindeki yasama ve yargı bölümlerine 15 dk ayır. Her yetki için bir soru kartı hazırla. Ardından 10 dk içinde bir etkinlik duyurusunu oku ve etkinliğin yeriyle duyuru sahibini ayrı satırlara yaz. Notlarını kapatıp ikisine de cevap verdikten sonra kaynağa dön. Cevap verirken tereddüt ettiğin kelimeyi işaretle.

Tekrarı son hatana göre seç

Bir sonraki çalışmada kartlarının cevap tarafını önce kapat. Yetkiyi anımsayıp kurumu karıştırıyorsan yanlış defterine seni yanıltan kelimenin yanına doğru fiili yaz. Şehir adını doğru söyleyip hangi etkinliğin orada yapıldığını karıştırıyorsan bu kez şehirden başlayıp etkinliğe git. Cevapları kartların hep aynı sırasında veriyorsan dizilişi değiştir. Sonraki aralıklı tekrarında benzer iki kurumun ya da iki etkinliğin kartlarını yan yana getir. “Bunu nereden biliyorum?” sorusuna defterinden doğrudan hükmü ya da asıl duyuruyu gösterebildiğinde notun yeniden kullanılacak kadar açık demektir.