AYT fizik, kimya ve biyolojiye nasıl çalışılır?

Fizikte önce hareketi resmet

Bir araç düz yolda batıya doğru giderken yavaşlıyor. Doğuyu pozitif yön olarak seç. Hız okunu batıya, ivme okunu doğuya çiz. Şimdi aynı hareketi hız-zaman grafiğine aktar. Hız değerleri yatay eksenin altında kalır. Araç yavaşladıkça hız değerleri sıfıra yaklaşır, dolayısıyla çizgi sağa doğru yükselir. “Grafik yükseliyor, araç hızlanıyor” diye düşündüysen kalemini ilk ve son noktaya koy. Hangi noktanın yatay eksene daha yakın olduğunu görmek sürat hakkında karar vermene yardım eder.

OGM Materyal’in fizik çalışma defterinde hız-zaman grafiğinin eğimi ivmeyle ilişkilendirilir. Aynı soruda bu kez batıyı pozitif seç. Hız ve ivme oklarının fiziksel yönlerini koru, grafiği yeniden çiz. İşaretler değişse de aracın yavaşladığını açıklayabiliyorsan kullandığın işaretlerin anlamını kurmuşsundur. Çiziminde kararsız kaldıysan uzun bir işlem sorusuna geçmeden aynı hareketi yeniden tarif et.

Kimyada sorudaki değişikliği ayır

Bir soruda kapalı bir kapta, sabit sıcaklıkta dengeye ulaşmış bir karışıma katalizör eklendiğini düşün. Kâğıdı ortadan böl. Bir yana “tepkimeler ne hızla ilerler?”, öbür yana “dengedeki karışımın bileşimi ne olur?” yaz. Katalizör ileri ve geri tepkimeleri hızlandırır. Başlangıçta dengede olan karışımda ileri ve geri hızlar yine birbirine eşittir, denge bileşimi korunur. “Hız arttı, ürün miktarı da artar” çıkarımının hangi adımda saptığını böyle görebilirsin. OGM Materyal’in denge etkinliği bu ayrımı tepkime hızları üzerinden açıklar.

Başka bir denge sorusunda önce koşulu parmağınla kapatıp yalnız aranan büyüklüğü oku. Koşulu yeniden açınca verilen değişikliği kendi sözcüklerinle söyle. Soruda kaba madde eklenirken sen önceki sorudan hatırladığın katalizör açıklamasını kullanıyorsan bu iki soruyu yan yana tut. Her birinde değişen koşulun altını çizip gerekçeni baştan yaz.

Biyolojide her okun üstüne bir fiil koy

“Kan glikozu yükselir” diye başlayıp ardından pankreas, insülin ve kan glikozu için yer aç. İnsülin salgısındaki artıştan kan glikozundaki düşüşe giden yolu anlat. Sonra başlangıç cümlendeki “yükselir” sözcüğünü “düşer” ile değiştir. Bu kez glukagonun nerede devreye girdiğini ve kandaki glikoz düzeyini hangi yöne çektiğini söyle. OGM Materyal’in kan şekeri etkinliğinde hormonların etkisini bu karşıt yönler üzerinden izleyebilirsin.

Şemayı kontrol ederken okların üzerine “salgılar”, “artırır” ya da “azaltır” yaz. Her oku sesli oku. Örneğin pankreas ile insülin arasına koyduğun fiil, hangi yapının hormonu salgıladığını açıklamalı. Hormon ile kan glikozu arasındaysa etki yönünü duymalısın. Hangi yapının görev aldığını hatırlayıp etkinin yönünde duraksıyorsan aralıklı tekrarında özellikle o bağlantıyı kapatarak kendine sor.

Bir sonraki çalışmayı nasıl seçersin?

Son çözümünde gördüğün iz	Sıradaki görev	Çözümü sınayan değişiklik
Fizikte hız oku ile grafiğin işareti uyuşmuyor	Pozitif yönü çizime yaz	Aynı hareketi karşı yönü pozitif seçerek çiz
Kimyada hız artışını ürün artışıyla eşleştirdin	Hız ve bileşim için ayrı cümle kur	Kap başlangıçta dengedeyken katalizörün etkisini anlat
Biyolojide hormon adını bulup etkiyi karıştırdın	Şemaya değişimin yönünü ekle	Başlangıçtaki uyarıyı tersine çevir

Örnek 12 haftalık plan

Bu dağılımı okulda gördüğün konularla birlikte deneyebilirsin. Uzun süren bir ödev gününde aynı konu için kısa bir çizim ya da açıklama seç.

1–4. hafta

Her derse haftada 2 kısa çalışma ayır. Fizikte kuvvet ve hareket sorusunun krokisini çiz. Kimyada çözelti sorularında çözünen miktarıyla çözelti hacmini ayrı sütunlara yaz. Biyolojide endokrin sistem için bez, hormon ve hedef arasına açıklayıcı oklar ekle. Haftanın sonunda en çok silip düzelttiğin çizimi temiz bir kâğıtta tekrarla.

5–8. hafta

Fizikte elektrik alanın yönünü çiz, ardından verilen yük üzerindeki kuvveti işaretle. Kimyada denge sorularında değişen koşulu bir kenara yaz. Biyolojide dolaşım konusunda bir kan hücresinin izlediği yolu şema üzerinde takip et. Her derste 25 dakikanın sonunda cevabına nasıl ulaştığını kapalı defterle anlat.

9–12. hafta

Dersleri karıştırdığın 1 fen denemesi çöz. Deneme analizinde kararsız kaldığın fizik sorusuna eksenleri, kimya sorusuna deney koşulunu, biyoloji sorusuna başlangıçtaki uyarıyı yaz. En çok tekrarlanan güçlük için ertesi çalışmanda aynı konuya farklı biçimde sorulmuş bir soru ekle.

Sınava son 4–8 hafta

Bu dönemi kalan süreye göre önceki haftaların üzerine yerleştir. Çakışırsa mevcut karma çalışmayı denemeye ayır. Sonraki oturumda denemeden seçtiğin bir sorunun koşulunu değiştir ve cevabını gerekçelendir. Gerekçeni kaynağınla karşılaştırdıktan sonra hangi derse daha fazla zaman ayıracağına karar ver.