Chia lịch ôn ba chủ đề phần Khoa học HSA

Chia lịch theo tổ hợp bạn thực sự chọn

Tên phần Khoa học dễ khiến người học mặc định chỉ có Vật lí, Hóa học và Sinh học. Theo dạng thức HSA của ĐHQGHN, nếu chọn Khoa học thay cho Tiếng Anh, bạn chọn ba chủ đề trong Vật lí, Hóa học, Sinh học, Lịch sử và Địa lí. Hãy ghi đúng tổ hợp của mình lên đầu trang. Nếu đã chọn Lịch sử, một lịch có nhiều buổi Hóa chỉ vì các bạn trong nhóm đang ôn Hóa sẽ không giúp bạn kiểm tra đủ phần của mình.

Làm một bài ngắn ở mỗi chủ đề và ghi ra việc đã làm được. Với Vật lí, đó có thể là chọn đúng đại lượng cần đọc trên đồ thị. Với Hóa học, hãy thử xác định chất giới hạn sau khi đổi dữ kiện về mol. Với Lịch sử, thử chỉ rõ chi tiết nào trong tư liệu giúp xác định bối cảnh. Với Địa lí, thử phân biệt một bảng cho số tuyệt đối hay tỉ trọng trước khi so sánh. Nếu chọn Sinh học, có thể bắt đầu bằng việc phân biệt dữ kiện về quần thể với kết luận về một kiểu gen. Chỉ đưa vào lịch những việc thuộc tổ hợp đã chọn.

Tách việc nhận biết điều kiện khỏi việc tính tần số

Trong đề tham khảo HSA của ĐHQGHN, có tình huống Sinh học yêu cầu tìm thông tin làm căn cứ dự đoán cân bằng di truyền. Lúc đọc, hãy xem câu hỏi đang yêu cầu giải thích điều kiện của mô hình hay kiểm tra số liệu đã cho. Với mô hình Hardy–Weinberg cho một gen trên nhiễm sắc thể thường ở quần thể lưỡng bội, các giả định quen thuộc gồm ngẫu phối, quần thể đủ lớn và không có những tác động làm thay đổi tần số alen như chọn lọc, đột biến hoặc di nhập gen. Nếu đề cho một biến cố làm thay đổi mạnh quy mô quần thể, cần xét thời điểm đang hỏi.

Nếu đề cho tần số hoặc số lượng các kiểu gen, hãy tính tần số alen trước. Mỗi cá thể đồng hợp mang hai bản sao giống nhau của alen đang xét; cá thể dị hợp chỉ mang một bản sao của alen đó. Sau khi có tần số từng alen, mới tính các tần số kiểu gen kỳ vọng và đối chiếu với đề. Riêng việc một alen trội hoàn toàn chỉ cho biết quan hệ giữa kiểu gen và biểu hiện của tính trạng. Thông tin đó không tự xác nhận trạng thái cân bằng.

Kế hoạch mẫu

Giả sử bạn chọn Vật lí, Sinh học và Lịch sử. Đầu tuần, dành 15 phút mỗi chủ đề để giải một tình huống và ghi nguyên nhân nếu sai. Nếu bạn đọc đúng đồ thị Vật lí và tìm được dẫn chứng Lịch sử nhưng lại nhầm giữa tần số alen với tỉ lệ cá thể mang tính trạng trội, hãy dành thêm một lượt riêng cho phép đếm alen. Đây là thời lượng ôn thử ở nhà, bạn có thể tham khảo cách lập kế hoạch tuần để điều chỉnh lịch riêng.

Lấy ví dụ tự soạn về một quần thể giả định có 36 cá thể AA, 48 cá thể Aa và 16 cá thể aa. Trong 100 cá thể có 200 bản sao của gen đang xét. Số bản sao A là 2 × 36 + 48 = 120, nên tần số A bằng 0,6 và tần số a bằng 0,4. Nếu cấu trúc kiểu gen phù hợp cân bằng Hardy–Weinberg, các tần số AA, Aa, aa lần lượt là 0,36; 0,48; 0,16. Chúng khớp với dữ kiện. Có thể kết luận cấu trúc đã cho phù hợp với tỉ lệ kỳ vọng ở gen này; chỉ từ một bảng như vậy chưa thể khẳng định lịch sử giao phối của quần thể.

Đổi dữ kiện thành 44 AA, 32 Aa và 24 aa. Tần số A vẫn là 0,6 nhưng tỉ lệ dị hợp chỉ còn 0,32, khác mức kỳ vọng 0,48. Như vậy, hai bộ dữ kiện cho cùng tần số alen nhưng khác cấu trúc kiểu gen. Khi chữa bài, hãy chỉ vào phép đối chiếu đã làm đổi kết luận. Nếu chỉ nhớ đáp án “cân bằng” của ví dụ trước, bạn sẽ dễ bỏ qua bước này.

Cuối tuần, giữ một lượt nhắc lại cho Vật lí và Lịch sử, rồi đổi số liệu Sinh học và giải lại trên giấy trắng. Nếu đã tự giải thích được vì sao phải đối chiếu kiểu gen, hãy trả phần thời gian tăng thêm cho chủ đề có lỗi mới. Khi áp dụng cách chữa đề, hãy ghi vào sổ riêng thao tác còn vướng và cách kiểm tra ở bài sau, thay vì chỉ ghi chung là cần học thêm Sinh học.