Luyện đọc bảng số liệu Địa lí: năng suất và tỉ trọng

Trước khi bấm máy, hãy đọc trọn tên bảng

Giả sử bảng ghi diện tích và sản lượng lúa của một vùng qua các năm. Nếu đề hỏi năng suất cao nhất, việc tìm ngay ô sản lượng lớn nhất có thể dẫn đến đáp án sai: vùng gieo trồng trên diện tích rộng vẫn có thể thu được nhiều thóc dù năng suất thấp. Hãy gạch dưới đại lượng được hỏi, chép đơn vị mà đáp án yêu cầu, rồi mới đánh dấu hai ô sẽ dùng.

Bắt đầu buổi ôn bằng một bảng trong bộ đề tham khảo tốt nghiệp THPT của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Che phần đáp án, đọc tên vùng, năm, đối tượng và đơn vị. Tập nói thành câu: “Đây là sản lượng cả vụ của vùng nào?” hoặc “Đây là giá trị của riêng khu vực kinh tế nào?” Nếu còn phải đoán một trong các ý ấy, hãy tìm chú thích của bảng trước khi tính.

Với năng suất, phải ghép đúng diện tích và sản lượng

Năng suất lúa bằng sản lượng chia cho diện tích tương ứng. Từ “tương ứng” rất quan trọng: sản lượng cả năm phải đi với diện tích gieo trồng của cùng năm, cùng loại cây và cùng địa bàn. Diện tích đất trồng lúa và diện tích gieo trồng có thể khác nhau khi một thửa ruộng được gieo nhiều vụ. Nếu bảng đã cho diện tích gieo trồng, dùng chính cột đó thay vì tự thay bằng diện tích đất tự nhiên của vùng.

Viết đơn vị dưới dạng một phân số trước khi thực hiện phép chia. Nếu tử là nghìn tấn và mẫu là nghìn héc-ta, hệ số nghìn triệt tiêu; kết quả có đơn vị tấn trên héc-ta. Nếu hai cột không cùng bậc đơn vị, phải quy về cùng bậc. Cuối cùng, đối chiếu yêu cầu: đề có thể cho sản lượng bằng tấn nhưng hỏi năng suất theo tạ trên héc-ta. Giữ kết quả chưa làm tròn cho tới bước đổi đơn vị cuối cùng.

Với cơ cấu GDP, chọn mẫu số theo từng năm

Muốn tìm tỉ trọng của một khu vực, lấy giá trị của khu vực đó chia cho tổng GDP cùng năm rồi đổi sang phần trăm. Nếu bảng đã có dòng tổng, kiểm tra chú thích xem tổng có bao gồm thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm hay không. Cộng riêng các khu vực sản xuất trong khi bỏ một thành phần của tổng sẽ làm tỉ trọng tính ra lớn hơn thực tế. Nếu dữ liệu chỉ là tỉ trọng, không thể suy ngược giá trị tuyệt đối khi chưa biết GDP của năm đó.

Một khu vực có thể tạo ra giá trị lớn hơn năm trước nhưng chiếm tỉ trọng nhỏ hơn nếu toàn bộ nền kinh tế tăng nhanh hơn. Khi so sánh, ghi rõ đang nói về “tỉ trọng giảm bao nhiêu điểm phần trăm” hay “giá trị tăng bao nhiêu phần trăm”. Cùng dùng dấu phần trăm trong dữ liệu đầu vào nhưng hai câu hỏi đòi hỏi các phép tính khác nhau.

Kế hoạch mẫu

Buổi đầu, dùng số liệu tự đặt: diện tích lúa 120 nghìn ha, sản lượng 720 nghìn tấn. Năng suất là 720 : 120 = 6 tấn/ha, tức 60 tạ/ha. Hãy lấy kết quả tính bằng tấn/ha nhân ngược với diện tích để xem có thu lại đúng sản lượng không. Đổi riêng cột diện tích thành 120.000 ha rồi tính lại; năng suất của cùng vụ lúa không thể thay đổi chỉ vì cách ghi đơn vị khác đi.

Buổi sau, lấy ví dụ khu vực dịch vụ có giá trị 40 trên tổng 100 ở năm đầu, và 45 trên tổng 125 ở năm sau, cùng đơn vị. Tỉ trọng lần lượt là 40% và 36%, giảm 4 điểm phần trăm dù giá trị dịch vụ tăng. Ghi hai câu nhận xét vào vở. Nếu muốn dành thời gian xem lại, hãy tham khảo cách lập kế hoạch tuần. Khi quay lại, chỉ nhìn bảng và tự giải thích tại sao hai câu không mâu thuẫn.

Chọn bài kế tiếp theo lỗi vừa mắc

Nếu thường chọn đúng phép tính nhưng sai kết quả, dùng thêm một bảng có đơn vị khác và kiểm tra bằng phép tính ngược. Nếu tính đúng nhưng diễn đạt sai, giữ nguyên bảng rồi thay câu hỏi. Trong lần xem lại đề đã làm, giữ bên cạnh đáp án cả tên cột và đơn vị. Chỉ khi bạn đọc được một bảng lạ mà vẫn chọn đúng hàng, đúng mẫu số và đúng cách gọi kết quả thì mới chuyển sang luyện tốc độ.