Ôn Sử tốt nghiệp THPT: đọc tư liệu và xét từng ý đúng sai

Chọn buổi đọc theo lỗi hay mắc

Thử lấy một câu Sử có dẫn tư liệu mà bạn vừa làm sai. Nếu không biết sự kiện nằm trước hay sau một biến cố liên quan, cần trở lại phần kiến thức nền. Nếu đã nhớ đúng diễn biến mà vẫn chọn nhầm vì bỏ sót cụm “ở địa phương này”, hãy ưu tiên đọc câu chữ và phạm vi của nguồn. Tăng số buổi chép niên biểu khó sửa được lỗi thứ hai. Bạn có thể lấy bài từ bộ đề tham khảo của Bộ Giáo dục và Đào tạo và đối chiếu định dạng câu hỏi đúng sai khi chọn việc để luyện.

Đọc dòng giới thiệu và ghi lại chủ thể

Trước khi xem các nhận định, ghi ngắn người viết, loại văn bản và đối tượng được nói đến. Một báo cáo có thể cho biết người lập báo cáo muốn cấp trên chú ý việc gì. Một bức thư có thể cho thấy người trong cuộc nghĩ ra sao. Không nguồn nào tự động đại diện cho tất cả những người cùng thời. Nếu trích đoạn có dẫn lời người khác, cần tách người kể với người được dẫn lời. Cụm “họ tin rằng” báo hiệu ý kiến của một nhóm, chưa đủ để biến ý kiến ấy thành kết luận của tác giả.

Dùng bút gạch dưới từ chỉ mức độ như “một số”, “chủ yếu”, “hoàn toàn”, rồi đọc lại câu mà không có từ đó. Nếu nghĩa thay đổi, đây là chỗ có thể khiến nhận định bị mở rộng quá mức. Làm tương tự với từ chỉ thời gian: điều được đề xuất trong một văn bản chưa chắc đã được thực hiện ngay lúc văn bản ra đời.

Áp dụng cách đọc ấy vào Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến. Lời hiệu triệu nhắc đến người già, người trẻ cùng nhiều thành phần khác. Vì vậy, nhận định cho rằng lời kêu gọi chỉ hướng tới những người đang phục vụ trong quân đội thu hẹp đối tượng của văn bản. Còn để kết luận từng địa phương đã hưởng ứng ra sao, phải tìm bằng chứng về việc thực hiện; bản thân một lời hiệu triệu chưa cho biết kết quả ở từng nơi.

Tự xét từng nhận định từ một tư liệu ngắn

Đoạn dưới đây do người viết đặt ra để luyện đọc, không phải trích dẫn của một nhân vật hay văn kiện lịch sử: “Sau khi bến mới mở, thuyền buôn ghé chợ ven sông thường hơn. Trong thư gửi người nhà, một người bán hàng kể rằng hàng của mình đi được xa hơn; ông vẫn lo nước cạn vào mùa khô.”

Nhận định “người bán hàng nhận thấy phạm vi bán hàng của mình rộng hơn” có căn cứ ở lời kể trong thư. Nhận định “người bán cho rằng việc đi thuyền đã hết trở ngại” bị chính nỗi lo nước cạn bác bỏ. Nếu nhận định viết “mọi chợ trong vùng đều nhờ bến mới mà phát đạt”, cụm “mọi chợ” vượt xa chợ ven sông và người bán được nói tới. Hãy giải thích rằng đoạn trích không đủ để khẳng định điều này, thay vì quả quyết các chợ khác đều làm ăn sa sút.

Khi một ý yêu cầu dùng cả kiến thức đã học, hãy xác định điều phải bổ sung. Muốn biết tuyến giao thương ấy có vai trò ra sao đối với cả vùng, cần tư liệu về các bến, luồng hàng hoặc mạng lưới chợ khác. Trong bài thi thật với một sự kiện đã học, phần kiến thức nền có thể là bối cảnh, chủ trương hay phạm vi địa lý. Chỉ đưa vào điều giúp kiểm tra đúng nhận định đang xét. Một đoạn kể lại toàn bộ diễn biến thường làm bạn bỏ sót đúng từ mà câu hỏi muốn kiểm tra.

Kế hoạch mẫu

Tuần đầu thử 2 buổi đọc tư liệu ngắn. Buổi đầu chọn đoạn cùng bài vừa học, dùng 15 phút ghi chủ thể, thời điểm và câu làm căn cứ cho mỗi nhận định. Buổi sau chọn nguồn khác nói về vấn đề gần giống nhưng từ góc nhìn khác. Thử giải thích một nhận định nào sẽ đổi nếu đổi người viết. Tham khảo cách lập kế hoạch tuần rồi xếp hai buổi này vào lịch riêng, gần tiết Sử trên lớp để có sẵn bối cảnh.

Sau buổi thứ hai, phân loại lỗi trước khi quyết định tuần tới. Nếu hay nhầm lời trích dẫn với lời tác giả, thêm một buổi ngắn chỉ để nhận diện người nói. Nếu đọc đúng góc nhìn nhưng lẫn nguyên nhân với hệ quả, giữ số buổi đọc và dành thời gian còn lại để tự vẽ trật tự sự kiện. Khi chữa bài thi thử, ghi vào vở nguyên cụm từ làm bạn đổi đáp án và giải thích vì sao. Lần sau che lời giải, nếu vẫn nhận ra những từ giới hạn phạm vi dù tác giả diễn đạt khác, bạn đã có căn cứ để chuyển sang tư liệu khó hơn.